Wegbestemmen, dat gaat niet zomaar!

Mensen en bedrijven zijn vaak bang dat de gemeente een bestaande bestemming zomaar wijzigt, wat ook wel wegbestemmen wordt genoemd. Het wegbestemmen van een bepaald gebruik kan van grote invloed zijn op de gebruiksmogelijkheden en de waarde van een perceel. Toch kan een bestaand gebruik meestal niet zomaar worden wegbestemd. In deze blog geven wij wat inzicht in de zaken die komen kijken bij het wegbestemmen van bestaand legaal gebruik.

Positief bestemmen

Als hoofdregel geldt dat de gemeente het bestaande legale gebruik en ook de bestaande legale bebouwing, positief moeten bestemmen. Toch kan men er niet altijd omheen dat nieuwe inzichten, soms ook nieuwe functies nodig maken. Dat kan ertoe leiden dat in bepaalde gevallen, functies moeten worden wegbestemd. Er is vaste rechtspraak van de Afdeling over wanneer de bestemming gewijzigd kan worden:  “Indien nieuwe planologische inzichten daartoe aanleiding geven en het belang bij de beoogde nieuwe bestemming zwaarder weegt dan de gevestigde rechten en belangen, kan uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening daarvan worden afgezien. In dat geval kan het bestaande legale gebruik onder het overgangsrecht worden gebracht als de raad aannemelijk maakt dat het gebruik op termijn zal worden beëindigd.” De Afdeling overweegt daarna dat de belangen van de eigenaar bij het behoud van de bestaande bestemming bij deze beslissing zwaar meewegen.

In het algemeen bestaat het recht om het bestaande legale gebruik op grond van overgangsrecht voort te zetten, ook als de bestemming inmiddels is gewijzigd. Als de eigenaar van het perceel niet voornemens is het legale gebruik te beëindigen, dan is er dus geen zicht op beëindiging van het gebruik dat onder het overgangsrecht wordt gebracht. De raad zal dan aan moeten geven het perceel aan te kopen of, bij gebreke van overeenstemming met de eigenaar, te zullen onteigenen. Deze laatste mogelijkheid is eigenlijk vooral denkbaar in een situatie dat er een plan is om een heel gebied te gaan ontwikkelen, bijvoorbeeld als woonwijk of als natuurgebied. In andere gevallen kan legaal gebruik niet zomaar wegbestemd worden.

Welke acties de gemeente gaat ondernemen om te zorgen dat de nieuwe bestemming verwezenlijkt gaat worden, moet duidelijk zijn bij het vaststellen van het bestemmingsplan. Dat zal veelal behandeld worden in de toelichting op het bestemmingsplan. Als jij als eigenaar van het betreffende perceel geconfronteerd wordt met een nieuwe (ongunstigere) bestemming, dan zal uit de toelichting moeten blijken hoe de gemeente voornemens is het huidige legale gebruik te laten beëindigen. Dit geldt ook als een bepaald gebruik of bepaalde bebouwing voor een tweede keer onder het overgangsrecht worden gebracht. De gemeente zal dan elke keer moeten onderbouwen dat binnen de planperiode invulling aan de toegekende bestemming wordt gegeven. 

Omgevingswet

Het is nog even afwachten hoe de rechtspraak zich op dit thema onder de Omgevingswet zal ontwikkelen. De eerste uitspraken hierover zijn nog niet gedaan, en onder de Omgevingswet geldt ook geen verplicht op te nemen overgangsrecht meer. Dat zal wellicht ook tot nieuwe overwegingen leiden, hoewel voorstelbaar is dat (delen van) de bestaande rechtspraak worden voortgezet.